به گزارش  حوزه احزاب شمس آباد، دکتر جواد علیپور و دکتر مهران صمدی طی یادداشتی به تحلیل سیاست آمریکا در قبال ایران بعد از اعلام عدم پایبندی ایران به برجام پرداختند که متن آن به شرح زیر است:

نگارندگان، در این یادداشت، قصد دارند با مرور برخی بیانات مقام معظم رهبری درباره ی آمریکا در سال های گذشته  و تحلیل سخنان برخی مسئولان ارشد کاخ سفید در هفته های اخیر از یک سو نشان دهند که  معظم له دقیق ترین تحلیل ، تبیین و پیش بینی  را درباره ی سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ارائه کرده اند و از سوی دیگر سناریو های احتمالی آمریکا در بازه ی زمانی پسا برجام را معرفی نمایند.

نظرات مقام معظم رهبری در مورد دولت آمریکا همواره نشانگر بی اعتمادی شدید معظم له به کاخ سفید در دوران مختلف و زنگ خطر به مسئولان اجرایی کشور درباره ی خدعه های این کشور بوده است : « دولت آمریکا یک دولت شریر و غیرقابل اعتماد است. (۱۳۸۹/۰۱/۲۲ بیانات در دیدار فرماندهان ارشد نظامی و انتظامی) »؛ « یکی از خصوصیّات استکبار، فریبگری و رفتار منافقانه است. (۱۳۹۲/۰۸/۲۹ بیانات در دیدار پنجاه هزار فرمانده بسیج سراسر کشور) » ؛  من به شما عرض بکنم، آمریکای دوران ریگان و آمریکای دوران بوش با آمریکای امروز هیچ فرقی ندارند، هیچ تفاوتی ندارند. سیاستهای آمریکا در مقابل اسلام و در مقابل جمهوری اسلامی، سیاستهای ثابتی بوده. البتّه روشهایشان متفاوت است؛ یکی این روش را دنبال میکند، یکی آن روش را دنبال میکند، امّا هدفشان یک چیز است؛ این را باید همه متوجّه باشند. لذا اهل خدعه‌اند و خدعه میکنند. مراقب خدعه کردن‌ [آنها] باشند.( بیانات در دیدار دست‌اندرکاران برگزاری انتخابات۳۰/۱۰/۹۴)

ضمن آنکه معظم له این عناد و دشمنی را نه یک یک سوء تفاهم که اتفاقاً نشان دهنده ی شناخت طرفین از مواضع یکدیگر می دانند : « اینی که گفته میشود ما با قدرتهای بزرگ یا با آمریکا تفاهم نداریم، اشتباه است. عدم تفاهمی در کار نیست؛ آنها کاملاً ما را میشناسند، کما اینکه ما آنها را کاملاً میشناسیم. (۱۳۸۷/۰۶/۱۹ بیانات در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام) و بار ها تاکید کرده اند که انرژی هسته ای صرفا بهانه ای برای  دشمنی دولت آمریکا با ملّت ایران و نظام اسلامی است : « یک مسئله این است که دشمنی آمریکا با ملّت ایران و با جمهوری اسلامی اصلاً حول محور هسته‌ای نیست؛ این خطا است اگر خیال کنیم که دعوای آمریکا با ما سرِ قضیّه‌ی هسته‌ای است؛ نه، قضیّه‌ی هسته‌ای بهانه است. اینها با موجودیّت جمهوری اسلامی مخالفند، با نفوذ و اقتدار جمهوری اسلامی مخالفند. (۱۳۹۲/۰۸/۱۲ بیانات در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان) »  و حتّی در صورت کوتاه آمدن جمهوری اسلامی در مسأله ی هسته ای آنها موارد دیگری را دستاویز دشمنی قرار خواهند داد: «بنده عقیده‌ام این است که اگر حتّی در مسئله‌ی هسته‌ای هم همان‌جور که آنها دیکته میکنند ما پیش برویم و قبول کنیم دیکته‌ی آنها را، باز هم حرکت مخرّب آنها و تحریمهای آنها برداشته نخواهد شد؛ انواع و اقسام مشکلات را باز هم درست میکنند؛ چون با اصل انقلاب مخالفند. (۱۳۹۳/۱۱/۱۹  بیانات در دیدار جمعى از فرماندهان و کارکنان نیروى هوایى) زیرا به تشخیص و تعبیر معظم له : « بسیاری از مسائل ما با آمریکا اساساً قابل حل نیست، علّت هم این است که مشکل آمریکا با ما، خود ما هستیم -یعنی خود جمهوری اسلامی- مشکل این است. نه انرژی هسته‌ای مشکل است، نه حقوق بشر مشکل است؛ مشکل آمریکا با نفْس جمهوری اسلامی است. (بیانات در دیدار مسئولان نظام ۲۲/۳/۹۶) »

پس از اعلام عدم پایبندی ایران به توافق هسته ای برجام بوسیله رئیس جمهور امریکا، دونالد ترامپ، موضوع مهم این است که چه سناریوها و رویکردهایی از جانب امریکا نسبت به توافق هسته ای برجام وجود دارد. با بررسی دقیق اظهارات مقامات امریکایی، سیاستمداران و تحلیل گران بین المللی، سه سناریو زیر مطرح می شود: سناریوی اول؛ بازگشت مانع ها عطف به اعلام عدم پایبندی ایران به توافق برجام، سناریوی دوم؛ همکاری کنگره و کاخ سفید برای نگه داشتن برجام و بردن امتیازات بیشتر و سناریوی سوم؛ کنگره با توجه اختلافات داخلی و فشار افکار عمومی از اعمال مجدد مانع ها خودداری کند و فقط برای نظارت بر آن قانون جدیدی وضع کند.

سناریوی اول: کنگره امریکا عطف به اعلام عدم پایبندی ایران به برجام مانع ها را باز خواهد گرداند تا ایران مجبور شود خروج از توافق برجام را اعلام کند. این سناریو مطلوب بازیگرانی چون ایران ستیزان داخل امریکا، صهیونیست ها و سعودی ها است که با اعلام عدم پایبندی ایران به برجام بوسیله ترامپ، رقص شمشیر اجرا کردند، زیرا تصور می کنند با اتخاذ این رویکرد بوسیله امریکا، ایران نیز واکنش شدیدی همچون خروج از برجام را در پیش خواهد گرفت و این به معنی بسته شدن پنجره سیاستمداری و حرکت به سوی تقابل نظامی امریکا با ایران خواهد بود که آرزوی چند دهه ی سعودی ها و صهیونیست ها و ایادی آنها در داخل امریکاست.

لازم به ذکر است که علاوه بر جنگ طلبان در امریکا و صهیونیست ها، آرزوی دیرینه ی برخی رژیم های متحجر منطقه وقوع جنگ میان ایران و امریکاست. در این راستا جان کری، وزیر خارجۀ پیشین ایالات متحده آمریکا، در روز ۱۳ اکتبر ۲۰۱۷ (۲۱ مهر ۱۳۹۶) گفت که باراک اوباما از سوی رهبران دست کم سه دولت (حسنی مبارک در سال ۲۰۱۱ میلادی، ملک عبدالله پادشاه عربستان سعودی و بنیامین نتانیاهو در سال ۲۰۱۳ میلادی) پیام‌هایی را مبنی بر درخواست بمباران ایران دریافت کرد. رئیس جمهوری پیشین آمریکا حتی تقاضاهای شخصی دریافت کرده بود که بر بمباران ایران اصرار داشتند.[۱]

حدود این سناریو فعلاً همگرایی و اتحاد در کنگره وجود ندارد؛ زیرا نه تنها دموکرات ها مخالف این مسئله هستند، بلکه در بین جمهوری خواهان نیز اختلاف وجود دارد، مثلاً یکی از مخالفان اصلی توافق هسته ای، سناتور جمهوری خواه تام کاتن (Tom Catton)، چند روز قبل از اعلام تصمیم ترامپ حدود برجام اشاره کرد که او بلافاصله نمی خواهد مانع ها مجدداً وضع شود.[۲] اما امکان برگشت فوری مانع ها محتمل تر است، زیرا تصویب اکثر طرح‌ها در مجلس سنای آمریکا به ۶۰ رأی موافق نیاز دارد، ولی بر اساس قانون نظارت بر اجرای برجام، مجلس سنا با تنها ۵۱ رأی موافق می‌تواند مانع‌ها علیه ایران را بازگرداند. در صورتی که تصمیم حزب جمهوری‌خواه بازگرداندن مانع‌ها علیه ایران باشد، امیدی به جلوگیری از این تصمیم‌ نیست. چون برای بازگرداندن مانع ها، فقط به ۵۱ رأی نیاز است و نمی‌توان برای جلوگیری از آن روی رأی اقلیت دموکرات حساب کرد.[۳] بنابراین در صورت اتخاذ یک تصمیم یکپارچه، جمهوری خواهان نیازی به همراهی دموکرات‌ها در هیچ کدام یک از نهادهای قانونگذاری امریکا برای تصویب آن ندارند. اما در این موضوع حتی خود ترامپ هم ظاهراً رغبت زیادی ندارد و در سخنرانی اخیر خود صریحاً به این مسئله  اشاره نکرد، فقط در پایان سخنرانی خود در پاسخ به سؤالی گفت که «هر وقت بخواهم می‌توانم برجام را از بین ببرم. در مدت کوتاه خواهیم دید که آیا کنگره عمل می‌کند یا نه. اگر کنگره کاری نکند برجام را به هم می‌زنم».[۴]

پیشنهاد ویژه :   شمس آباد نیوز : شمس آباد - وزیر دفاع: مراکز نظامی، جزو اسرار آن کشور است

به رغم بیزاری ها با لغو برجام در کاخ سفید از جمله بیزاری وزیر امور خارجه رکس تیلرسون، وزیر دفاع جیمز متیس و مشاور امنیت ملی مک مستر و دموکرات ها و برخی جمهوری خواهان در کنگره و مهمتر از همه آنها اهمیت حقوق و عرف دیپلماتیک بین المللی به ویژه بیزاری دیگر امضا کنندگان توافق برجام و سازمان ملل متحد، برخی کارشناسان و سیاستمداران با اغراق و تمرکز بر توانایی نظامی ایران و ترویج ایران هراسی سعی می کنند این سناریو عملیاتی شود.

در این ارتباط، دیوید آلبرایت (David Albright)[5] در جلسه استماع کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان گفت: «ایران، تنها به صورت موقت تهدیدآمیزترین جنبه‌های توانمندی خود در زمینه تسلیحات هسته‌ای را متوقف کرده است.»[۶] او با اشاره به مفاد موسوم به «غروب آفتاب» یا مفاد زوال پذیر در برجام گفت که «اولین بند غروب آفتاب که حائز اهمیت است، ۸ سال بعد از روز تصویب اتفاق می‌افتد که ایران می‌تواند ساخت سانتریفیوژهای پیشرفته را افزایش بدهد» و بعد از آن «ایران احتمالاً تا بن دندان مسلح شده و در آستانه ساخت موشک‌های قادر به حمل کلاهک‌های هسته‌ای با برد کافی برای تاخت به اروپا و ایالات متحده آمریکا قرار خواهد گرفت». در آن زمان اقتصاد ایران در برابر مانع‌ها قوی و مصون خواهد بود.

بنابراین، دست روی دست گذاشتن برای باطل کردن این مفاد به معنی این است که آمریکا منتظر باشد تا با ارتشی رو به رو شود که به خوبی مسلح و دارای منابع مالی مناسب است و آماده است تا روی موشک‌های دور برد خود سلاح‌ هسته‌ای سوار کند.[۷] علاوه بر این، یسرائیل کاتس (Yisrael Katz)، وزیر اطلاعات اسرائیل، سخنرانی دونالد ترامپ حدود برجام را بسیار حائز اهمیت دانست که پس از این سخنرانی خطر جنگ را احساس می‌کند و ایران کره شمالی جدیدی است.[۸] هر چند که روز بعد سخنگوی وزارت اطلاعات این رژیم ادعا کرد که وی چنین منظوری نداشته است و پاسخ او به بخش دوم سؤال خبرنگار بوده است.[۹]

نباید فراموش شود که با اعلام عدم پایبندی ایران به توافق هسته ای برجام از سوی دونالد ترامپ، مخالفان سه دهه ایران در آمریکا به ویژه برخی مقامات دولت های گذشته جان تازه‌ای گرفته‌اند و به دنبال تنش بین ایران و آمریکا هستند. به عنوان نمونه، اریک ادلمن (Eric Edelman)، معاون وزیر دفاع در دولت دوم بوش پسر و ژنرال چارلز والد (Charles Wald)، جانشین فرمانده نیروهای آمریکا در اروپا طی یادداشتی در خبرگزاری رویترز، ضمن استقبال از سیاست ترامپ در قبال ایران، خواستار تشدید سیاست خصمانه امریکا علیه ایران شدند. از دیدگاه آنها ترامپ دو تغییر مهم را در سیاست آمریکا علیه ایران انجام داد. اولاً به ترمیم نقص‌های توافق هسته‌ای با ایران بدون پایان دادن به آن متعهد شد و ثانیاً  او خواستار ایجاد یک راهبرد جامع برای مقابله با تجاوز ایران در سراسر خاورمیانه شد. اما آنها معتقدند که مانع‌های بیشتر برای تحقق این اهداف کافی نیست و در کنار مانع‌ها و قبل از مجاهدت برای اصلاح یا ترک برجام،  واشنگتن باید با استفاده از تمام عناصر قدرت آمریکا، یک استراتژی جامع متشکل از دو عنصر زیر را تدوین کنند:

تأکید بر اهرم نظامی آمریکا علیه ایران. در این راستا، آمریکا باید سیستم سپر دفاع موشکی را در خلیج پارس مستقر کند و یک استراتژی پسا داعشی برای سوریه طراحی کند و از یکپارچه شدن مسیر زمینی از ایران تا لبنان ممانعت به عمل آورد.

یک ائتلاف منطقه‌ای منسجم علیه ایران ایجاد کند و در این راستا با عربستان و امارات جهت توسعه دفاع موشکی علیه اشاعه موشک‌های پیشرفته در سراسر منطقه از سوی ایران همکاری کند و محدودیت‌ مدد دفاعی به اسرائیل در دوره اوباما برداشته شود.[۱۰]

سناریوی دوم: کنگره و کاخ سفید با همکاری یکدیگر یک برنامه گام به گام را جلو ببرند تا ضمن نگه داشتن برجام ، از ایران امتیازات بیشتری بگیرند و در نهایت اهداف دونالد ترامپ را محقق سازند و به نوعی به توافق برجام ۲ دست یابند که به ادعای دولت ترامپ نواقص ناشی از ضعف و کوته بینی دولت اوباما را مرتفع سازد. این سناریو در شرایط کنونی داخلی امریکا ظاهراً بیشترین طرفدار را دارد، زیرا اتخاذ این رویکرد به اهرم سیاسی منافع ملی امریکا موجب نزدیکی و همکاری کنگره و حتی اعضای دو حزب در کنگره خواهد بود.

شایان توجه است که عدم تأیید توافق هسته‌ای از سوی ترامپ، به کنگره آمریکا اجازه می دهد تا دست رئیس جمهور را برای اعمال مانع‌ها و محدودیت‌های بیشتر علیه ایران باز کند.[۱۱] بر اساس قانون بازنگری توافق هسته‌ای، اگر رئیس جمهور توافق هسته‌ای را تأیید نکند، کنگره ۶۰ روز فرصت خواهد داشت تا مانع‌هایی را که بر اساس توافق هسته‌ای تعلیق شده، بار دیگر با رأی اکثریت هر دو مجلس اعمال کند. در این رابطه ترامپ در سخنرانی خود گفت: «پایبندی ایران به برجام را تایید نمی‌کنیم و نخواهیم کرد و ما قدم در راه تروریسم نمی‌گذاریم. با کنگره همکاری می‌کنیم تا نواقص برجام برطرف شود».[۱۲] بنابراین چنین به نظر می رسد که ترامپ به زعم خود به دلیل وجود این نواقص در برجام آن را بدترین معامله امریکا می داند و از آن متنفر است.

البته به موضوع بایستی از دیدگاه روانشناختی یک تاجر نگاه کنیم و نه صرفاً یک سیاستمدار، چون ترامپ به قول اساتید روابط بین الملل تحلیل سود و هزینه (Cost-Benefit Analysis) نمی کند، بلکه بیشتر تحلیل سود برای امریکا می کند و وجود چند بند در برجام به نفع ایران نظر او را کلاً تحت تاثیر قرار می دهد .

با این حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات آمریکایی نوشته است که ترامپ با وجود خودداری از صدور تائیدیه، از کنگره نخواهد خواست که مانع‌های هسته‌ای ایران را بازگرداند. در عوض، او از کنگره می خواهد با تصویب طرح‌هایی جدید زمینه را برای اعمال فشار بیشتر به ایران فراهم کنند و با اصلاح قانون پیشین، الزام گزارش‌دهی فصلی دولت در مورد برجام را حذف کرده یا اصلاح کنند.[۱۳] بنابراین، فعلاً به نظر می‌رسد که ترامپ قصد خروج از توافق هسته‌ای را ندارد، ولی می خواهد با کنگره و متحدان اروپایی‌ واشنگتن برای رفع به اصطلاح کاستی های برجام کار کند و پایبندی ایران را به توافق برجام را به نحوی سخت‌گیرانه‌تر راستی‌آزمایی ‌کند.

هر چند ترامپ کنگره را تهدید کرد که در صورت عدم تصمیم گیری در مدت کوتاهی به برجام خاتمه خواهد داد،[۱۴] اما مشخص نکرده که دقیقاً خواهان چیست، لذا هر گونه تصمیم کنگره در این مورد می تواند بازی دولت ترامپ را خنثی و به این بازی خاتمه دهد. فراموش نکنیم با توجه به وعده های انتخاباتی ترامپ در مورد برجام، او دیگر ماموریت خود را انجام داد و بعد از این هر تصمیمی که گرفته شود به پای کنگره نوشته خواهد شد.

روزنامه هایی چون لس آنجلس تایمز و نیویورک تایمز گزارش دادند که ترامپ از کنگره می خواهد تا تمهیداتی اتخاذ کند که براساس آن آمریکا بتواند در صورتی که ایران از مرزهایی که کنگره مشخص کرده فراتر رود، مانع‌های این کشور را بازگرداند. این تمهیدات می تواند شامل ادامه آزمایش موشک های بالستیک، بیزاری با افزایش مدت زمان محدودیت تولید سوخت هسته‌ای این کشور یا نتیجه‌گیری سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا مبنی بر که ایران می تواند در کمتر از یک سال سلاح هسته‌ای تولید کند[۱۵] باشد.

پیشنهاد ویژه :   شمس آباد نیوز : چند نفر دیگر باید کشته و مصدوم شوند تا عملیات اجرای ۴ خطه شهرکرد، گهرو آغاز شود؟

یک مقام ارشد آمریکایی به شبکه پی. ‌بی. ‌اس. گفته است که تحت راهبرد جدید آمریکا در قبال ایران، توافق فعلی نگه داشتن خواهد شد، ولی همراه با مجاهدت‌هایی که در چارچوب توافق هسته‌ای فعلی صورت گرفته، سعی خواهد شد تا بازرسی‌ها تقویت گردد و طرحی برای دوره پس از انقضای اعتبار توافق هسته‌ای تنظیم شود.[۱۶] مجله اکونومیست نیز تائید کرد که در داخل آمریکا بسیاری از مشاوران و همکاران ترامپ خواهان نگه‌ بردن برجام هستند. [۱۷] وزیر دفاع جیمز ماتیس، وزیر خارجه رکس تیلرسون و مشاور امنیت ملی مک‌مستر از جمله این افراد به‌شمار می‌روند. در سوم اکتبر، جیمز متیس اعلام کرد که منافع امنیت ملی آمریکا در گرو نگه داشتن برجام است.[۱۸] با این حال عدم تایید برجام ساده‌ترین راه برای نگه داشتن آن است. چون با این کار عملاً سرنوشت نهایی برجام از دست ترامپ خارج شد و به دست کنگره افتاد و این مسئله خطر ابطال یکجانبه و یکباره ی آن را بوسیله خود ترامپ از بین برد.

در حال اکنون وضع مجدد مانع‌ها بوسیله کنگره بعید است، زیرا دموکرات‌ها برای نگه داشتن برجام مجاهدت می کنند و اجماعی در میان نمایندگان جمهوری‌خواه برای از بین بردن برجام وجود ندارد. به‌علاوه بیزاری‌های بین‌المللی ضد تصمیم ترامپ و لابی‌های احتمالی که در این زمینه بوسیله دیگر کشورهای امضا کننده توافق وجود خواهد داشت مانع از رأی کنگره به وضع مجدد مانع‌های هسته‌ای خواهد شد. بنابراین می‌توان انتظار داشت که حتی با عدم ‌تایید ترامپ، برجام به مسیر خود ادامه دهد.ضمن آنکه دیگر قانونگذران امریکایی عمیقاً نگران هستند.  کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا روز چهار شنبه ۱۱ اکتبر ۲۰۱۷ (۱۹ مهرماه ۱۳۹۶) نشستی با موضوع «مقابله با طیف گسترده ای از تهدیدات ایران» با حضور اعضای کمیته و جیمز جفری (James Jeffrey)، سفیر سابق آمریکا در عراق، ترکیه و آلبانی و همکار ارشد مهمان در مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک (The Washington Institute for Near East Policy)، چالز والد (Charles Wald)، معاون اسبق فرماندهی ارتش آمریکا در اروپا و همکار ارشد کار گروه ایران مرکز گموندر در مؤسسه یهودی برای امنیت ملی امریکا[۱۹]، دیوید آلبرایت (David Albright)، بنیانگذار و رئیس موسسه علوم و امنیت بین‌الملل (Institute for Science and International Security) و جیک سالیوان (Jake Sullivan)، مشاور معاون رئیس‌جمهور سابق آمریکا و عضو ارشد صندوق کارنگی برای صلح بین المللی (Carnegie Endowment for International Peace) برگزار کرد. [۲۰] در این نشست، اکثر اعضا و کارشناسان به ‌رغم مطرح کردن انتقادات تند علیه توافق هسته ای برجام، بر ضرورت ماندن آمریکا در توافق هسته‌ای با ایران و اجرای سخت‌گیرانه آن تأکید کردند.

اگرچه بلافاصله بعد از اعلام عدم پایبندی ایران به برجام بوسیله ترامپ، مقامات اسرائیلی ذوق زده شده بودند ، اما با گذشت چند هفته به این واقعیت پی برده اند که دشمنی محض با توافق برجام و ابطال آن چندان هم به نفع اسرائیل نیست. هر چند بلومبرگ  روز ۱۸ اکتبر ۲۰۱۷ (۲۶ مهر ۱۳۹۶) به نقل از چند مقام بلند پایه اسرائیلی، از لابی آن در کنگره آمریکا و اروپا برای گسترده کردن محدودیت‌ها به ویژه برگشت آنی مانع ها و اعمال فشار دیپلماتیک برای تسری دادن محدودیت‌های برجام به سایر فعالیت‌های ایران مانند برنامه موشک‌های بالستیک و به اصطلاح «پشتیبانی از اقدامات تروریستی و اشاعه سلاح به گروه‌های تروریستی» خبر داد[۲۱] و در تحلیلی دیگر در روز ۱۰ نوامبر ۲۰۱۷ (۱۹ آبان ۱۳۹۶) از روابط پنهان برای نزدیکی اسرائیل و عربستان سعودی به عنوان سلاح سری ترامپ نام برد.[۲۲] اما ظاهراً بیشتر مقامات اسرائیلی نیز به این نتیجه رسیده اند که نگه داشتن برجام حتی برای تل آویو هم مفید است.

چاک فریلیچ (Chuck Freilich)، معاون سابق مشاور امنیت ملی اسرائیل، نسبت به وقوع جنگ بین حزب الله و اسرائیل زنگ خطر داد و توصیه کرد که رهبران اسرائیلی باید بیشتر به سمت خویشتنداری بروند و لحن جنگ ‌طلبانه ی خود را معتدل کنند. یکی از پنج رکن راهبرد پیشنهادی فریلیچ نگه داشتن برجام به عنوان موثرترین ابزار موجود برای منع ایران از کسب تسلیحات هسته‌ای است و در نهایت عنصر آخر راه اندازی یک کارزار دیپلماتیک بین المللی برای «اعمال فشار بر ایران» جهت تغییر رفتار منطقه‌‍ ای آن است. نگه داشتن برجام، پیش نیاز این فشار است. در غیاب این توافق، این آمریکا و اسرائیل هستند که منزوی خواهند شد نه ایران.[۲۳]

سناریوی سوم: کنگره با توجه به اختلافات داخلی، فشار افکار عمومی و به ویژه مجاهدت های متحدان اروپایی امریکا و با توافق پنهانی ترامپ با جمهوری خواهان در کنگره از اعمال مجدد مانع ها خودداری کند و فقط برای نظارت بر آن قانون جدیدی وضع کند که برجام جلوی چشم ترامپ نباشد. یعنی مجبور نباشد هر سه ماه یک بار در مورد آن گزارش دهد. اما چنین کاری نیاز به قانون جدید در کنگره دارد و برای تصویب آن حداقل به ۶۰ رای در سنا است. با توجه به مجاهدت دموکرات ها برای نگه داشتن برجام و نظارت بر آن به شکل فعلی، چنین تصمیم گیری در شرایط کنونی دور از واقعیت است. سناتور مارکو روبیو (Marco Rubio) معتقد است که به طرح سناتور باب کوکر (Bob Corker) و تام کاتن (Tom Cotton) برای تقویت این توافق بر اساس اصرار ترامپ خوش بین نیست.[۲۴]

بعد از اعلام عدم پایبندی ایران به برجام، محور دوم تقابل امریکا با ایران، تاخت به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود. کانون این حملات سپاه قدس بود که بعد از حل مسالمت آمیز بحران کرکوک و عقیم ماندن طرح استقلال کردستان عراق تشدید شد. نشریه واشنگتن اگزماینر (Washington Examiner) در گزارشی در روز ۱۶ اکتبر ۲۰۱۷ (۲۴ مهر ۱۳۹۶) با عنوان «وزیر امور خارجه ایران کسی نیست که شما فکر می کنید»[۲۵] به سردار قاسم سلیمانی تاخت کرد. نویسنده تحلیل خود را با این مغالطه شروع کرد که اگر شما از تحلیل گران اطلاعاتی و مقامات نظامی امریکا سوال کنید، آنها به شما خواهند گفت که قاسم سلیمانی یک تروریست و مسؤل مرگ صدها امریکایی و بی ثبات کننده عراق است. در عین حال او نتوانست به محبوبیت او در ایران اذعان نکند و نوشت: اگر در ایران از مردم حدود قاسم سلیمانی سوال کنید، وی را به عنوان یک قهرمان توصیف خواهند کرد، زیرا بسیاری از مقامات ایران حرف می‌زنند، اما وی عمل می‌کند. در ماجرای کرکوک، این قاسم سلیمانی بود که به یک توافق میان اتحادیه میهنی کردستان عراق، شبه نظامیان شیعه و دولت فدرال عراق برای جلوگیری از خونریزی دست یافت. حتی سیاستمداران اهل سنت برای حل مسائل و کاهش تنش‌ها با قاسم سلیمانی رایزنی می کنند. او همچنین در سوریه به طور هم ‌زمان توانسته ائتلاف‌های سیاسی و قبیله‌ای را به هم وصل کند تا نقطه تعادل در این جنگ به نفع بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه باشد.[۲۶]

محور سوم تقابل امریکا با ایران پس از اعلام استراتژی ترامپ در قبال ایران، مقابله با نقش و نفوذ منطقه‌ای ایران است. با سفر رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا به منطقه به ویژه به عربستان، رسانه‌های آمریکا بر رفتار ایران در منطقه تمرکز کرده‌اند. آغاز این عملیات روانی با انتشار تحلیلی به قلم متئو لی (Matthew Lee) با عنوان «هدف سفر خاورمیانه ای تیلرسون تشکیل یک محور سعودی- عراقی بر ضد ایران است»[۲۷] بوسیله آسوشیتدپرس شروع شد که در رسانه های فاکس نیوز، اکونومیک تایمز، واشینگتن‌پست و نیویورک‌تایمز نیز باز نشر شد. تیلرسون امیدوار بود که با تأسیس یک اتحاد جدید میان عربستان سعودی و عراق پنجره ی جهان عرب را به روی ایران ببندد.

پیشنهاد ویژه :   سیاسی : شمس آباد - برادر جهانگیری همچنان بازداشت است

دو تن از تحلیل گران ارشد موسسه بروکینگز (Brookings Institution)، جان آلن (Michael O’Hanlon) و مایکل اُهانلون (John Allen)، لغو برجام بوسیله ترامپ را «اشتباه جدی»، «ضربه‌ای جدی به منافع» آمریکا و «یک بی‌احترامی به قانون بین الملل» توصیف کردند و با طرح ادعاهایی علیه نقش ایران در منطقه، یک «استراتژی امنیتی» برای «مهار و به چالش کشیدن» سیاست‌های منطقه‌ای ایران را با محورهای ذیل مطرح کردند:[۲۸]

 نگه داشتن حضور نظامی آمریکا در عراق برای مدت طولانی‌ و افزایش مدد ها به این کشور با پشتیبانی کشورهای عربی خلیج پارس و ناتو برای کنترل مؤثر «گروهای شیعه مورد پشتیبانی ایران». همچنین هیثر نائورت (Heather Nauert)، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در کنفرانس خبری روز ۱۹ اکتبر ۲۰۱۷ (۲۷ مهر ۱۳۹۶) حضور و نفوذ ایران در عراق را مایه نگرانی دانست و مدعی شد که حضور ما در عراق برای همکاری با دولت این کشور و همکاری با اعضای ائتلاف ضد داعش برای بیرون کوبیدن آن است. اما نگفت که با کدام ائتلاف ضد داعش همکاری می کند. «البته ایران نگران بزرگی امریکاست و هر جا که سر و کله ایران پیدا شود، اتفاقات بدی می‌افتد».[۲۹]

اتخاذ استراتژی‌های متعدد و سخت‌تر در سوریه به همراه کشورهای متحد با مدد های اقتصادی و امنیتی به مناطقی که تحت کنترل دولت سوریه و داعش نیست. برخی از این مناطق بایستی به شکل موقت به عنوان مناطق خودمختار در نظر گرفته شوند و امریکا به هدایت ی  آن مناطق مدد کند. علاوه بر این، در بخش‌های شمال غرب سوریه مانند اطراف ادلب، پشتیبانی نظامی بیشتر از سوی غرب و کشورهای شورای همکاری خلیج پارس مورد نیاز است. 
مدد به اردن. اردن که حدود ۱٫۴ میلیون پناهجوی سوری را در خود جای داده است، با تهدید شدید مواجه است و به مدد مالی بیشتری نیاز دارد. با مدد اقتصادی به اردن از پیوستن جوانان آن به تروریسم و ایجاد فرصت برای ایران جلوگیری شود.

بنابراین، این استراتژی پیشنهادی نشان می دهد که نگرانی عمده امریکا و متحدان منطقه ای این است که بازی را در سوریه و عراق باخته اند و لذا برای کاستن از شکست ها اولاً مجاهدت می کنند تا بیشتر از این در عراق و سوریه منزوی نشوند و دست کم نفوذ فعلی خود را نگه داشتن کنند. ثانیاً امریکا و شرکای منطقه ای آن برای مقابله با نفوذ روزافزون ایران در منطقه، به یک ائتلاف و حتی به یک منازعه در میدان و نبردی دیگر همچون لبنان نیاز دارند.

مع الوصف به رغم این گمانه زنی ها، اظهارات و تحلیل ها و با گذشت پنجاه روز از اعلام عدم پایبندی ایران به برجام بوسیله ترامپ، کنگره هنوز در این باره تصمیم مشخصی ندارد و بنا به گزارش آسوشیتدپرس تنها طرح در این باره، پیش نویس ضد برجامی کورکر ـ کاتن[۳۰] است. بر اساس این پیش نویس مانع‌های احتمالی علیه ایران، پس از آن به جریان می‌افتد که تهران به تخطی محدودیت‌های تازه اقدام کند. این پیش‌نویس در صورت تبدیل به قانون، به ‌خودی خود ناقض توافق اتمی شش قدرت جهانی و ایران نیست، بلکه اقداماتی موازی را در پی می‌گیرد که شاید در نهایت این توافق را در مرز سقوط قرار دهد؛ زیرا خواسته‌هایی که پیش‌تر توافقی در مورد آنها نشده‌است را مطرح می‌کند. ایران در صورت تخطی برخی مفاد پیش بینی شده در این پیش نویش ناقض برجام محسوب شده و  هدف مانع‌های جدید قرار گیرد.

موارد تخطی برجام، آزمایش‌، ساخت یا توسعه موشک‌های بالستیک قاره‌پیما با قابلیت حمل کلاهک‌، از جمله هر تلاشی برای تبدیل ابزارها یا حامل‌های پرتاب ماهواره به موشک‌های بالستیک قاره‌پیما و نیز هر فعالیتی برای تهیه مخفیانه مواد اتمی یا تجهیزات دارای قابلیت تولید چنین موادی از خارج از ایران را شامل می شود. این پیش‌نویس قصد ایجاد مقررات و ضوابطی دائمی، در مورد مسائلی مانند غنی‌سازی اورانیوم و ذخایر آن و نیز کارکرد برخی سانتریفیوژها را دارد. در این طرح، بیزاری ایران با درخواست بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی «برای بازدید کافی از هر پایگاهی، از جمله پایگاه‌های نظامی» می‌تواند به معنی تخطی برجام از طرف تهران تلقی شود. دموکرات‌های سنا با هر اقدامی برای بازنویسی یا جلوگیری از اجرای توافق اتمی بیزاری می‌کنند. دموکرات‌ها  با ۴۸ سناتور در سنا صاحب اکثریت نیستند، اما می‌توانند از «اطاله بررسی» (Filibuster) برای جلوگیری یا تعویق رای‌گیری، بهره ببرند.[۳۱]

برای ایران مطلوب ترین گزینه، سناریوی سوم است، سناریوی دوم هم بستگی به تصمیمات و سیاستمداری ایران دارد و حتی برجام ۲ می تواند برای ایران از برجام ۱ بهتر باشد. اما برای ایران بدترین و نامطلوب ترین سناریو، سناریوی اول است. لذا ایران بایستی راهبردهای خود را طوری بچیند که در بهترین حالت ممکن سناریوی سوم محقق شود و حتی در بدترین شرایط هم سناریوی اول شکل نگیرد. سناریوی اول مطلوب ترین سناریو برای جنگ طلبان در امریکا و در منطقه (رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی) و بدترین سناریو برای ایران است. لذا ایران باید تمام سعی دیپلماتیک خود را روی این مسئله متمرکز کند که از وقوع سناریوی اول جلوگیری کند. در این میان سناریوی دوم مهمتر است، زیرا رخ دادن آن خیلی بهتر از سناریوی اول است، اما با توجه به اینکه بیشترین طرفدار و مطلوبیت را برای بیشتر طرف ها دارد، لذا می تواند آوردگاه دیپلماتیک ایران در نظام بین المللی به ویژه در ارتباط با توافق هسته ای برجام و امریکا در کوتاه مدت و میان مدت باشد و در دراز مدت سرنوشت کشور را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.

 

منابع

[۱] https://www.boston.com/news/politics/2017/10/12/john-kerry-says-the-trump-administration-is-lying-about-the-iran-nuclear-deal.

[۲] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-10-09/top-iran-deal-defenders-in-washington-are-u-s-s-european-allies.

[۳]  در مجلس سنای کنونی تعداد سناتورهای جمهوری خواه ۵۲ و تعداد سناتورهای دموکرات ۴۸ می باشد.  اعضای حزب جمهوری‌خواه در مجلس نمایندگان هم از اکثریتی قابل‌توجه برخوردار هستند.

[۴] https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/10/13/remarks-president-trump-iran-strategy.

[۵]  بنیانگذار و رئیس موسسه علوم و امنیت بین‌الملل(Institute for Science and International Security) و از صریح‌ترین منتقدان بر جام در آمریکا.

[۶] http://docs.house.gov/meetings/FA/FA00/20171011/106500/HHRG-115-FA00-Wstate-AlbrightD-20171011.pdf.

[۷] http://docs.house.gov/meetings/FA/FA00/20171011/106500/HHRG-115-FA00-Wstate-AlbrightD-20171011.pdf.

[۸] https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-israel-katz/israeli-minister-says-trump-speech-may-start-war-with-iran-idUSKBN1CI2J1.

[۹] https://uk.reuters.com/article/uk-iran-nuclear-israel-katz/israeli-minister-says-was-misunderstood-on-war-remarks-with-iran-idUKKBN1CJ0HR.

[۱۰] https://www.reuters.com/article/us-afterislamicstate-edelman-commentary/commentary-how-trump-can-prevent-a-nuclear-iran-idUSKBN1D01ZY.

[۱۱] http://www.pbs.org/newshour/bb/congress-stand-chance-successfully-changing-iran-deal/.

[۱۲] https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/10/13/remarks-president-trump-iran-strategy.

[۱۳] https://www.apnews.com/a660d3fd7e93484f82095122de8d4ff8.

[۱۴] http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-iran-nuclear-deal-20171013-story.html.

[۱۵] http://www.latimes.com/opinion/op-ed/la-oe-mcmanus-iran-deal-20171011-story.html.

[۱۶] http://www.pbs.org/newshour/tag/iran-nuclear-deal/.

[۱۷] https://www.economist.com/blogs/democracyinamerica/2017/10/art-climb-down.

[۱۸] https://www.cato.org/blog/iran-decertification-dangerous-alternatives?gclid=CjwKCAjwjozPBRAqEiwA6xTOYAs4dHSZIth85pIlP_NeLIFXzHFl-eiCf3MgOSNJcEQISSOZlqxFLhoCteIQAvD_BwE.

[۱۹] The Gemunder Center Iran Task Force in The Jewish Institute for National Security of America

[۲۰]  https://foreignaffairs.house.gov/hearing/hearing-confronting-full-range-iranian-threats/.

[۲۱] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-10-18/netanyahu-s-iran-challenge-is-helping-trump-fix-or-scrap-deal.

[۲۲] https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-10/trump-s-secret-weapon-the-hidden-ties-that-bind-israel-saudis.

[۲۳] https://www.haaretz.com/middle-east-news/.premium-1.821177.

[۲۴] http://www.politico.com/story/2017/10/13/bob-corker-tom-cotton-iran-nuclear-deal-243739.

[۲۵] Iran’s real foreign minister isn’t who you think it is.

[۲۶] http://www.washingtonexaminer.com/irans-real-foreign-minister-isnt-who-you-think-it-is/article/2637675.

[۲۷] Tillerson’s Mideast aim is a Saudi-Iraqi axis against Iran.

[۲۸] http://nationalinterest.org/feature/blueprint-minimizing-irans-influence-the-middle-east-22835?page=2.

[۲۹] https://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2017/10/274940.htm.

[۳۰]  باب کورکر، سناتور جمهوری‌خواه و رئیس کمیته روابط خارجی مجلس سنا و سناتور تام کاتن، دیگر عضو حزب جمهوری‌خواه.

[۳۱] https://www.apnews.com/e36b7232a366431eae6e891318498148.

این خبر را به اشتراک بگذارید :